İçeriğe geç
WhatsApp'tan Yazın

Göktürk Merkez Mah. Göktürk Cad. A Blok No:5/1 Kat:4 Daire:7, Eyüpsultan/İstanbul

Blog

Çocuğum Geç mi Konuşuyor? Dil Gelişiminde Dikkat Edilecek İşaretler

4 dakikalık okuma

Resimli bir kitabın sayfasını açık tutan eller

Dil gelişimi her çocukta farklı bir hızda ilerler. İzlerken dikkat edebileceğiniz işaretleri ve bir uzmana ne zaman danışabileceğinizi anlattık.

Çocuğunuzun ilk sözcüklerini beklemek, ebeveynliğin en heyecanlı anlarından biridir. Bu bekleyiş uzadığında ya da çocuğunuzu yaşıtlarıyla kıyasladığınızda içinizde bir soru belirebilir: “Çocuğum geç mi konuşuyor?” Bu soruyu soran tek aile siz değilsiniz. Bu yazıda dil gelişiminin nasıl ilerlediğini, gözlem yaparken nelere dikkat edebileceğinizi ve bir uzmanla ne zaman görüşebileceğinizi anlatıyoruz.

Her çocuğun dil gelişimi kendi hızında ilerler

Dil gelişimi, çocuğun doğduğu andan itibaren başlayan uzun bir süreçtir. Bazı çocuklar sözcükleri erken söylemeye başlar ama cümle kurmakta acele etmez; bazıları uzun süre az konuşur, sonra kısa sürede belirgin bir ilerleme gösterir. Kardeşler arasında bile bu farklar oldukça belirgin olabilir.

Bu nedenle tek bir sözcük sayısına ya da tek bir aya bakarak karar vermek yanıltıcı olabilir. Önemli olan, çocuğunuzun iletişim becerilerinin zaman içinde ilerleyip ilerlemediği ve gelişimin farklı alanlarının birbiriyle uyumlu olup olmadığıdır.

Konuşmak ile dil aynı şey değildir

“Dil” denince çoğumuzun aklına önce konuşma gelir. Oysa dil çok daha geniş bir kavramdır. Dil gelişimini birkaç farklı beceri üzerinden düşünmek, gözlemlerinizi daha anlamlı hale getirir:

  • Anlama: Çocuğunuzun söylediklerinizi, adını ve basit yönergeleri anlaması
  • İfade etme: İsteklerini ve düşüncelerini sözcüklerle, jestlerle ya da işaret ederek anlatması
  • Konuşma sesleri: Sesleri ve sözcükleri anlaşılır biçimde çıkarması
  • İletişim kurma: Göz teması kurma, sırayla konuşma, bir şeyi size göstermek için parmağıyla işaret etme gibi sosyal beceriler

Bir çocuk az konuşuyor olabilir ama söyleneni çok iyi anlıyor, jestleriyle derdini rahatça anlatıyor olabilir. Başka bir çocuk ise çok konuşuyor gibi görünse de söyleneni anlamakta zorlanabilir. Bu yüzden yalnızca “Kaç sözcük söylüyor?” sorusuna değil, iletişimin bütününe bakmak gerekir.

Gözlemlerken dikkat edebileceğiniz işaretler

Aşağıdaki işaretler bir tanı listesi değildir. Ancak bunlardan biri ya da birkaçı size tanıdık geliyorsa bir uzmanla konuşmak yol gösterici olabilir:

  • Yaşıtlarına göre belirgin biçimde daha az sözcük kullanıyor ya da sözcükleri bir araya getirmekte zorlanıyor.
  • Adı söylendiğinde dönüp bakmıyor ya da basit yönergeleri anlamakta güçlük çekiyor.
  • İsteklerini göstermek için işaret etmek, el sallamak gibi jestleri pek kullanmıyor.
  • Konuşması, onu iyi tanıyan kişiler dışında zor anlaşılıyor.
  • Daha önce kullandığı sözcükleri kullanmayı bırakmış gibi görünüyor.
  • Konuşurken sık sık takılıyor, sesleri ya da heceleri tekrarlıyor ve bu durum onu zorluyor.
  • Oyunda göz teması kurmakta ya da sırayla etkileşimde bulunmakta zorlanıyor.

Özellikle daha önce kazanılmış bir becerinin kaybolması, beklemek yerine bir uzmanla konuşmanızı önerdiğimiz bir durumdur.

“Biraz daha bekleyelim” demek doğru mu?

Çevrenizden “Babası da geç konuşmuştu” ya da “Zamanla kendiliğinden açılır” gibi cümleler duymuş olabilirsiniz. Bu cümleler iyi niyetle söylense de her çocuğun durumu farklıdır. Beklemek bazen doğru bir tercih olabilir; ancak bu kararı bir değerlendirmeye dayanarak vermek, hem çocuğunuz hem de sizin için daha rahatlatıcıdır.

Bir uzmanla görüşmek, mutlaka bir sorun olduğu anlamına gelmez. Çoğu zaman bu görüşme, ailelerin içindeki soru işaretlerini gidermesine ve çocuklarını nasıl destekleyebileceklerini öğrenmesine yardımcı olur.

Evde dil gelişimini nasıl destekleyebilirsiniz?

Dil, en çok günlük hayatın içinde, çocuğun sevdiği kişilerle kurduğu etkileşimlerle gelişir. Evde uygulayabileceğiniz bazı basit öneriler şunlardır:

  • Yaptıklarınızı anlatın: Yemek hazırlarken, giyinirken ya da parkta yürürken ne yaptığınızı kısa ve sade cümlelerle anlatın.
  • Çocuğunuzu takip edin: İlgisini çeken oyuncağa ya da nesneye siz de odaklanın ve onunla ilgili konuşun.
  • Beklemeye zaman tanıyın: Bir soru sorduğunuzda ya da bir şey istediğini fark ettiğinizde hemen araya girmeyin, kendini ifade etmesi için ona zaman tanıyın.
  • Söylediğini genişletin: Çocuğunuz “top” dediğinde “Evet, kırmızı top” gibi küçük eklemelerle cevap verin.
  • Birlikte kitap okuyun: Resimli kitaplara birlikte bakın, resimleri gösterin ve adlandırın.
  • Ekran süresini gözden geçirin: Ekran karşısında geçen zaman, karşılıklı konuşmanın yerini tutmaz.

Çocuğunuzun yanlış söylediği bir sözcüğü tekrar ettirmek yerine doğrusunu kendi cümlenizde doğal biçimde kullanabilirsiniz. Böylece onu baskı altında hissettirmeden örnek olursunuz.

Değerlendirme sürecinde neler olur?

Bir dil ve konuşma değerlendirmesi, çocuğunuzu sınamak için değil, onu tanımak için yapılır. Süreç sizinle yapılan bir görüşmeyle başlar; çocuğunuzun gelişim öyküsünü, günlük hayatını ve sizin gözlemlerinizi dinleriz. Ardından çocuğunuzu oyun içinde gözlemler, iletişim becerilerini ona uygun etkinliklerle tanırız.

Merkezimizde bu değerlendirmeyi gerektiğinde gelişimsel değerlendirme ile birlikte ele alıyoruz. Çünkü dil gelişimi; dikkat, oyun, hareket ve sosyal beceriler gibi gelişimin diğer alanlarıyla yakından ilişkilidir. Değerlendirmenin sonunda gözlemlerimizi sizinle paylaşır, gerekiyorsa dil ve konuşma alanında nasıl bir yol izleyebileceğimizi birlikte konuşuruz.

Ne zaman bir uzmana başvurmalı?

Çocuğunuzun dil gelişimiyle ilgili içinizde bir soru varsa bu, bir uzmanla konuşmak için yeterli bir nedendir. Özellikle şu durumlarda bir görüşme planlamanızı öneririz:

  • Yukarıdaki işaretlerden birkaçını bir süredir gözlemliyorsanız
  • Çocuğunuz daha önce kullandığı sözcükleri ya da becerileri kullanmayı bırakmışsa
  • Çocuğunuz söyleneni anlamakta zorlanıyor gibi görünüyorsa
  • Öğretmeni ya da çocuğunuzla vakit geçiren biri benzer bir gözlemini sizinle paylaştıysa
  • Çocuğunuz konuşurken zorlandığı için iletişimden kaçınıyor ya da huzursuzlanıyorsa

Çocuğunuzu en iyi siz tanıyorsunuz. İçinizdeki his, çoğu zaman dikkate alınmaya değer bir işarettir.

Çocuğunuzun dil gelişimiyle ilgili merak ettiklerinizi bizimle paylaşabilirsiniz. Göktürk’teki merkezimizde ilk görüşmede sizi dinliyor, çocuğunuzun ihtiyacına uygun yolu birlikte belirliyoruz. Randevu ve bilgi için bize WhatsApp’tan yazabilir ya da arayabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; bir değerlendirme ya da tanı yerine geçmez.

Yazar

Bu yazı, velileri çalışma alanlarımızla ilgili bilgilendirmek amacıyla merkezimiz tarafından hazırlandı.